چنگیز خان که اسم مغولی او تموچین است ، در حدود سال 549 هجری در مغولستان تولد یافته و پدرش یسوکای بهادر رئیس و خان قبیله قیات از قبایل مغول است . یسوکای بهادر مردی رشید و کافی بود و چون به ریاست قبیله قیات رسید مغولان مجاور طایفه خود را مطیع خویش ساخت و تا آنجا قدرت و اهمیت پیدا کرد که امپراتور چین شمالی از بسط قدرت او در وحشت افتاد و کسانی را به جلوگیری او فرستاد لیکن یسوکای غالب آمد و بزودی قبیله قیات را از ننگ باجگزاری به چین خلاص نمود و بکلی مستقل شد . تموچین سیزده ساله بود که پدرش وفات یافت و چون جماعتی از مغول اطاعت او را گردن ننهادند ، تموچین در زحمت افتاد و ناچار پیش خان قبیله مسیحی کرائیت رفت و خان نظر به سوابق دوستی که با پدر او داشت او را به احترام پذیرفت و مدتی بین طرفین دوستی برقرار بود اما چون اقتدار تموچین افزایش یافت ، خان کرائیت در صدد برآمد که به حیله کار او را بسازد تا در آینده گرفتار حریفی قوی پنجه نباشد . تموچین از قصد او مسبوق شد و با کسان خود از میان کرائیتها هجرت کرد و چون خان این قبیله به تعقیب او شتافت در زد و خورد کشته شد و اعتبار تموچین بالا گرفت و بسیاری از قبایل مغول او را پذیرفتند و او را از این تاریخ چنگیز خان لقب دادند . در تاریخ سال 600 چنگیز خان در حدود جبال آلتایی بر خان قبیله نایمان نیز غلبه یافت و او که در اثنای جنگ زخم برداشت ، کمی بعد جان سپرد و پسرش کوچلک پسر تایانگ خان از ترس چنگیز فرار کرد . بعد از غلبه بر قوم قرقیز در سال 603 چنگیز به عزم سرکوبی کوچلک خان به نواحی نهر ایرتیش از شعب علیای شط ابی لشکر کشید . کوچلک که تاب مقاومت نداشت از جلوی سپاهیان چنگیز نزد گورخان قراختائی گریخت . گورخان دختر خود را به زنی به او داد و مصمم شد که به او در پس گرفتن ملک پدری کمک نماید . گورخان قراختائی معاصر سلطان محمد خوارزمشاه در سال 607 به سمرقند لشکر کشید و پس از مغلوب کردن عثمان خان سلطان سلاطین از ملوک افراسیابیه و صلح با او و تسخیر بلاد اویفور به سرکوبی کوچلک که به تحریک خوارزمشاه نسبت به او از در عصیان درآمده بود مشغول شد . مانویان اویغوری که تمدن درخشان داشتند و در بلاد مختلفه ترکستان شرقی علمداری تمدن قدیم ایرانیان عهد ساسانی بودند از ظلم شحنه گورخان قراختائی به جان آمده او را کشتند و پادشاه ایشان خود را تحت حمایت چنگیز کشید و از این تاریخ اویغورها از یاران چنگیزخان شدند و اختلاط ایشان با تاتارهای چنگیزی بزودی خط مخصوص اویغوری را که یکی از شعب خط سریانی بود در میان مغول منتشر ساخت . از این تاریخ به بعد با سوادان مغول و دبیران ایشان خط اویغوری را می آموختند و زبان مغولی را به آن می نوشتند . گورخان در سال 607 بالاخره به دست کوچلک اسیر شد و کوچلک و خوارزمشاه به تقسیم ممالک قراختائی پرداختند لیکن بر سر این تقسیم بین ایشان جنگ درگرفت و خوارزمشاه پس از مدتی تاخت و تاز در ممالک قراختائی و آزار به مردم و خرابی بلاد به خوارزم برگشت . انقراض دولت گورخانیان که بین ممالک خوارزمشاهی و مساکن طوایف مغول واقع و در حقیقت سد وصول ایشان به بلاد آباد ماوراء النهر و خوارزم بود خوارزمشاه را با مغول همخاک کرد و چون این پادشاه در سال 612 برای جنگ با طوایف قرقیز و قبچاق از شهر جند ( از بلاد کنار سیحون ) گذشت در دشت قبچاق به یک دسته از لشکریان چنگیز که به سرکردگی پسر او جوجی بودند برخورد . با اینکه مغول عزم جنگ با خوارزمشاه را نداشتند سلطان محمد از شدت غرور به این عنوان که همه کفار در چشم او یکسانند به ایشان حمله برد . مغول در این جنگ شجاعت بسیار بروز دادند ولی چون به جنگ مایل نبودند ، شبانه گریختند و خوارزمشاه در تابستان 613 به سمرقند برگشت . این واقعه که اولین برخورد بین خوارزمشاه و مغول بود اگر چه اهمیتی چندان نداشت ولیکن مشاهده رشادت و جنگ آوری تاتارها چنان خوارزمشاه را مرعوب ساخت که در واقع بعد این پادشاه حتی المقدور از مقابله با آن قوم خودداری می نمود و پیوسته از جلوی ایشان عقب می کشید .