برای شاه رعیت و برای پیشوا پیرو لازم است . یونانیان قدیم به درستی معتقد بودند که  ((خودکامه )) رعیت را به وجود نمی آورد ، بلکه رعایا هستند که کسی را به خودکامگی می رسانند . همانطور که در بعضی از اشکال بدوی زندگی ، شی تعیین کننده حالت است ؛  ((طعمه ماهی را می گیرد ، نه ماهی طعمه را . )) می شود گفت که در نهایت هر ملتی لایق همان دولتی است که دارد . در واقع آیا هرگز دیده شده که ملت آزاده ای مدتی طولانی تسلیم استبداد شود یا ملت رام و سربه زیری به آزادی دست یابد ؟ افلاطون عوام فریبانی را که به احساسات خودسرانه جوانان دامن می زدند (( خودکامه سازان )) می خواند ، و نسلی از مردم را که به آشوب اخلاقی و سیاسی دامن می زد و موجب بروز کودتا می شد (( نسل خودکامگی )) می نامید .

انتقاد از پیشوا در حضور کسی که به او معتقد است به منزله حمله به جنبه ای از شخصیت خود اوست که تعالی یافته و به کمال رسیده و او با اتکا به آن مشکلات زندگی محقرانه خود را تحمل می نماید و به خود تسکین می دهد . همین رابطه تنگاتنگ میان هویت پیشوا و هویت توده های مردم است که یکپارچگی تشکیلاتی حزبهای دیکتاتوری را به وجود می آورد . چه باک اگر گفتار و رفتار امروز پیشوا ، با گفتار و رفتار دیروز او مغایر باشد ، و او دستور کشتار مردم بیگناه را صادر کند .

مهمترین پیوندی که میان پیشوا و توده های طرفدار او وجود دارد پیوند ایدوئولوژیکی یا اخلاقی یا برنامه ای نیست . یک فاشیست یا کمونیست فکر می کند که وقتی رهبر من چنان کاری را می کند ، حتماً برای خودش دلیلی دارد . و از آنجا که چنین فردی کاملاً مطمئن است که دلیل عدم موفقیت خودش در زندگی این بوده که بیش از اندازه ملاحظه می کرده و به اندازه کافی زرنگ نبوده است از اینکه رهبرش تا این اندازه زرنگ و قوی است و می تواند به خوبی مخالفان خودش را نابود کند احساس غرور هم می کند برتری یک پیشوای فاشیست نسبت به سیاستمداران دموکرات در همین نکته نهفته است ، زیرا این سیاستمداران اغلب هر چهار پنج سال یکبار ، هنگام انتخابات ، سراغ انتخاب کنندگان خود می روند و در نظر آنها آدمهای غریبه جلوه می کنند .